Mes chers amis francophones:
Malheuresement cette enquête est seulement disponible en néerlandais, mais néanmoins vous y trouvez les paroles redigées de la chanson ici. Selon moi, il s'agit de Ces métros remplis de noyés et pas de S'aimer trop remplit de noyer.
Aussi, vous pouvez lire la traduction en anglais.
En plus, les videos de la premiere génération 2008 et celle de la seconde génération 2019 sont compris.
Dans le fin vous trouvez l'hommage par Ange (prog-rock).
J'espère que vous êtes d'accord cette fois-là.
Salut, Arnaud

Jacques Brel in 1962

Brel componeert
Brel schreef honderden liederen

LP Brel 1977
Verkoop bij release: 650.000
Totaal verkocht: 2 miljoen LPs

ANALYSE

Een klein onderzoek naar het 'chanson' Voir un ami pleurer van Jacques Brel

"Een ding mogen we vooral niet vergeten :
Brel is de grootste singer-songwriter aller tijden.
Een prachtig mens : hij was een eenzaat, trok zich nergens iets van aan,
hij was een groots verteller, een uitstekende zanger en een goeie acteur.
En die energie op het podium en wat hij daar allemaal vertelde ... dat is pure rock'n'roll. (sic)
En die tiep kwam uit België, weet je.
De beste liedjesschrijver van de hele wereld.
Dat vergeten we wel eens.
"

      citaat van Arno Hintjens in weekblad Humo

INHOUDSOPGAVE
BETREFT
In 1977 brengt Barclay France van Jacques Brel de LP Les Marquises uit (Barclay BRCLP 60062).
Op de tweede track op de achterzijde (B2) staat Voir un ami pleurer.
Het is een mooi 'chanson' maar als de zangtekst wordt opgevraagd blijken er een aantal varianten in omloop te zijn.
Vooral de zesde versregel uit het derde couplet levert problemen op. Er bestaan twee versies van: In de uitspraak lijken beide heel veel op elkaar maar hun betekenis is niet uitwisselbaar.
Vandaar mijn poging om aan die dubbelzinnigheid een einde te maken met deze analyse.

Video 2008 Ziehier het vermaledijde filmpje van de eerste generatie met een lage resolutie.

Bron: EF12: Jacques Brel - Voir un ami pleurer
Onder de video staat de litanie aan Waalse verontwaardiging.
VOORWOORD
Op 23 juli 2008 - toen nog woonachtig op gekraakt bolwerk Fort Pannerden - publiceerde ik de 1ste generatie video van onderhavig 'chanson'. Dat gebeurde in het kader van de serie Espace Francophone: een dozijn 'chansons' werd in filmvorm op het YouTube-kanaal gezet van cultuurplatform Odeon Nijmegen.

In Nederland werd dit kanaal niet of nauwelijks bekeken maar in Frankrijk en België wel, zodanig dat - ruim 10 jaar later - deze serie 1,9 miljoen vertoningen heeft gehad. Nog steeds wordt het filmpje met dit 'chanson' door voornamelijk Belgen en dan met name de Walen dagelijks redelijk vaak bekeken; alles bijeen, op dit moment, meer dan een kwart miljoen keer.

Burenruzie
Bij de productie van het filmpje heb ik klakkeloos de zangtekst overgenomen die op het internet stond en die gebruikt voor de ondertiteling. {1}

Nou, dat heb ik geweten, want zowat half Wallonië is over me heen gevallen vanwege de vele taalfouten in les paroles. Omstandig heb ik daar mijn excuses voor aangeboden. Maar de mails met de veelal negatieve reacties bleven maar komen gedurende 10 jaar. Ook kon ik geen correcties doorvoeren omdat je op een YouTube-kanaal niet een video kunt vervangen met een verbeterde versie: dat gaat eenvoudigweg niet. (Alleen via eerst verwijderen en dan opnieuw publiceren onder verlies van het commentaar.)

Bovendien ben ik along the way ook nog eens de broncode kwijtgeraakt.
Wel heb ik de tekst die mij is aangeboden door François Simon integraal op het kanaal bij de video gezet.

De mooiste reactie was: Personne n'est obligé de lire les paroles. (Niemand is verplicht de tekst te lezen.)

Evenwel had ik mij voorgenomen dit eens recht te gaan zetten.
Want we willen niet meemaken dat de Walen Nijmegen gaan belegeren.


De familie Brel
Brel met Thérèse Michielsen, Chantal, France en Isabelle
BREL
Geboortenaam: Jacques Romain Georges Brel
Geboren: 8 april 1929, Schaarbeek, België
Overleden: 9 oktober 1978, Bobigny-Paris, Frankrijk

Jacques Brel groeide op in een liberaal-katholieke patriciërs-familie en werd geacht zijn vader op te volgen als fabrieksdirecteur. Brel heeft voor de vorm wel een paar jaar in het bedrijf van zijn vader gewerkt - is gaan trouwen met Thérèse Michielsen (Miche), waarmee hij 3 dochters had (Chantal, France en Isabelle) - maar weigerde zich in die rol te laten duwen en koos nadrukkelijk toch voor het bestaan van tekstschrijver van liederen.
Zulks vereist moed omdat de omgeving vanuit de eerste reflex met verbazing, onbegrip en afkeuring zal reageren.

Brel en Jouannest
Gérard Jouannest was de vaste pianist van Brel
De opmars
Hij verhuisde naar Parijs om zijn geluk te beproeven en daar kwamen zijn talenten pas goed tot ontwikkeling.
De jonge Brel ging uiteindelijk zijn eigen 'chansons' zelf zingen.
Ook dat is een kantelpunt geweest. In het begin waren het nog betrekkelijk brave liederen. Maar gaanderweg werd het steeds provocerender.
In 1953 werd Brel uitgenodigd om live te zingen in een radioprogramma van Omroep Limburg (later de BRT2) onder redactie van Jef Claessen.
Brel was nog niet goed doorgebroken maar had al wel voldoende fiducie om in 1954 zijn gezin naar Parijs toe halen.
In dat jaar raakte hij bevriend met Georges Pasquier (Jojo).
Ongeveer in 1954 begon de bestendige en vruchtbare samenwerking met de pianist/arrangeur/orkestleider François Rauber en met pianist Gérard Jouannest.

In 1956 brak Brel door met Quand on n'a que l'amour. Zijn gezinsleven profiteerde hier niet van, want zijn vrouw koos er in 1958 voor om met de kinderen terug te keren naar Brussel Nadien leefden zij gescheiden maar het is nooit tot een echtscheiding gekomen. In relationeel opzicht was Brel een vrijgezel geworden met vele affaires.

Zijn boezemvriend JoJo spoorde Brel ertoe aan om met meer panache en rebellie zijn maatschappelijke engagement te laten doorklinken in zijn werken. Brel legde de vinger op hypocrisie, kleinburgerlijkheid, ontrouw, pijn en verdriet, de aftakeling en ook over de dood zelf.

Het paradijs
Les Marquises, Frans Polynesië
Roofbouw
Tot 16 mei 1967 gaf Brel jaarlijks 300 optredens. Hij sliep slecht, rookte en dronk bovenmatig en bedreef zo roofbouw op zijn lichaam.
Brel zou het iets rustiger aan gaan doen. Hij heeft geacteerd in films en zelf nog 2 films geregisseerd die echter feitelijk flopten. {2}

Met zijn minnares Maddly Bami voer hij met zijn zeiljacht naar de Las Marquesas-eilanden die onderdeel vormen van Frans-Polynesië.
Het stel verbleef beurtelings op Hiva Oa en in Europa.
Brel had vlak voor 1974 zijn vriend JoJo verloren.

Tempus fugit
In 1974 werd bij Brel longkanker gediagnosticeerd, waarna een deel van de linkerlong operatief werd verwijderd te Brussel.
Toch heeft hij in dat jaar aldaar opnames laten maken voor zijn 13de album Les Marquises.
In 1977 kwamen daar nog enkele 'chansons' bij - waaronder Voir un ami pleurer - waarna platenbaron Eddie Barclay het album kon uitbrengen (op geheel eigen lepe wijze).
Pennevrucht
Het graf van Jacques Brel
Hiva Oa, Les Marquises, Frans Polynesië
Na het constateren van de terminale ziekte werd Hiva Oa zijn vaste woon- en verblijfplaats.
Het kan niet anders zijn dat de gemoedstoestand van Brel dysthym was, wetende dat hij gedoemd was.
En juist dan komt een mens tot essenties, wordt alle onzin verwijderd en worden alle sluiers weggeschoven om te komen tot de kern der dingen.
Er valt wellicht daarom geen enkele lichtzinnigheid in de tekst van dit lied te bespeuren: het is Brel bittere ernst.
En dat is precies wat er te begrijpen valt - maar ook zo mooi is - aan het lied Voir un ami pleurer.

Het eerste couplet roept benauwdheid op en wijst naar grote kwetsbaarheid.
Het tweede couplet gaat over alle pijn en ijdelheid en de naderende dood.
Het derde couplet is een geconcentreerde beschouwing van zijn langdurig verblijf in Parijs vanuit een perspectief van mededogen en machteloosheid.
Het vierde couplet valt de hypocrisie en het gebrek aan zelfkennis aan, mogelijk zelfs het gebrek aan oprechte solidariteit.

Gezondheidstoestand
In 1978 is de gezondheidstoestand dermate verslechterd dat Brel zich in Bobigny bij Parijs laat hospitaliseren.
Op 9 oktober 1978 komt Jacques Brel op 49-jarige leeftijd te overlijden ten gevolge van een longembolie.
Uiteindelijk wordt Brel begraven op Hiva Oa naar de wensen van zijn minnares Maddly.
Inspiratie
Tot op de dag van vandaag blijft Brel artiesten inspireren met zijn teksten en muziek.

Brel in de studio
Een foto van opnames met pianist Jouannest en orkest
LIEDTEKST
'Voir un ami pleurer' geschreven en uitgevoerd door Jacques Romain Georges Brel

-- couplet 1 --------------------------------------	* algemeen, 3de persoon meervoud
Bien sûr il y a des guerres d'Irlande [1]		er is altijd wel oorlog
Et les peuplades sans musique [2]			minachting voor cultuur
Bien sûr tout ce manque de tendre [1]			gebrek aan warmte
Il n'y a plus d'Amérique [2]				geen toevluchtsoord
Bien sûr l'argent n'a pas d'odeur [3]			'pecunia non olet' (Vespasianus)
Mais pas d'odeur vous monte au nez [13-pluriel]		liefde voor geld
Bien sûr on marche sur les fleurs [3]			het kwetsbare vertrappen
Mais voir un ami pleurer				# vertedering

-- couplet 2 --------------------------------------	* de mens, 1ste persoon enkelvoud
Bien sûr il y a nos défaites [4]			onze nederlagen
Et puis la mort qui est tout au bout [5]		uiteindelijk lichamelijk sterven
Nos corps inclinent déjà la tête [4]			het besef van eindigheid
Étonnés d'être encore debout [5]			de eigen kwetsbaarheid
Bien sûr les femmes infidèles [6]			teleurstellingen in de liefde
Et les oiseaux assassinés [13-pluriel]			van binnenuit sterven
Bien sûr nos cœurs perdent leurs ailes [6]		de ziel wordt zwaarder
Mais voir un ami pleurer				# mededogen

-- couplet 3 --------------------------------------	* leefomstandigheden, 3de persoon meervoud
Bien sûr ces villes épuisées [7]			overvolle smerige steden
Par ces enfants de cinquante ans [8]			onvolwassen mensen
Notre impuissance à les aider [7]			onze onmacht, hulpeloosheid
Et nos amours qui ont mal aux dents [8]			pijnlijke liefdesaffaires
Bien sûr le temps qui va trop vite [9]			de snelheid van het leven
A1) S'aimer trop remplit de noyer [13-singulier]A1)	A1) wegkwijnen in zelfliefde
A2) Ces métros remplis de noyés [13-pluriel]		A2) verdrinken in de massa
La vérité qui nous évite [9]				we zien/kijken niet goed
Mais voir un ami pleurer				# empathie

-- couplet 4 --------------------------------------	* ons, onze houding, 1ste persoon meervoud
Bien sûr nos miroirs sont intègres [10]			we doen alsof, hypocrisie
Ni le courage d'être juif [11]				geen moed om anders/verschillend te zijn
Ni l'élégance d'être nègre [10]				geen raffinement
On se croit mèche on n'est que suif [11]			ons zelfbeeld klopt niet
Et tous ces hommes qui sont nos frères [12]		onze eigen soort, 'homo sapiens'
Tellement qu'on n'est plus étonnés [13-pluriel]		'nil admirari' (Horatius)
Que par amour ils nous lacèrent [12]			we worden telkens gekwetst
Mais voir un ami pleurer				# verdriet

LEGENDA
*		= de strekking van het vers met daaronder de essenties per versregel
#		= associaties
[1],[2] etc.	= waar de woorden rijmen
A1,A2		= ambiguïteit, beide opties zijn Brelliaans


Paris, Metropolitain-Dauphine
Hector Guimard ontwierp de fraaie bouches de métro.
OPMERKINGEN
  1. Aan het einde van ieder couplet zingt Brel nog éen keer extra mais, hetgeen de ervaring versterkt.
  2. Brel zingt des guerres en niet les guerres.
  3. De woorden tendre, juif en nègre dienen niet in de meervoudsvorm te worden geschreven.
  4. Brel zingt niet me monte au nez maar vous monte au nez.
  5. JB lijkt wel épannés (ned.:afgevlakt) te zingen, toch blijft het logischerwijs - want contextueel - étonnés.
  6. Par ces enfants (aanwijzend) had ook Par ses enfants (bezittelijk) kunnen zijn, beiden klinken hetzelfde.

CONCLUSIE
De doorslag zit in de meervoudsvorm van telkens de zesde versregel.
We zien dat nez, assassinés, noyés en étonnés prachtig met elkaar rijmen, in concordantie.
De neus is in het enkelvoud le nez en in het meervoud les nez: het gaat over jullie neuzen votres/vos nez: de uitgangsvorm verandert niet.
Eigenlijk zou het dan aux nez kunnen zijn maar die expressie bestaat niet in het Frans, de standaard is au nez, beiden klinken hetzelfde.
Daarnaast, gelet op de context, houden in het derde vers - steden, massa's, metro's en de snelheid van het leven - verband met elkaar. {3}

Ergo
Het gaat blijkbaar om 'verdronkenen' (in anonimiteit) en niet om 'wegkwijnen in zelfliefde'.

Ces métros remplis de noyés is dus de winnaar.


Perfide Albion - Marc Vion
Over de altijd ietwat gecompliceerde verhouding tot het VK
VERTALING
Vanzelfsprekend kan er alleen als de brontekst correct is een goede vertaling op worden gebaseerd.

Meestal ga ik eerst bij LyricsTranslate kijken wat er zoal aan vertalingen bijeen is gebracht.
Vergis u niet, bij LyricsTranslate zijn een heleboel begaafde vertalers aangesloten, veelal polyglots, soms zelfs super-polyglots.
Toch ook dan dient er te worden opgelet op fouten of verkeerde aannames. Zo ben ik het volgende tegengekomen:

De brontekst vermeldde Il va er dat werd letterlijk vertaald met 'hij gaat' (eng.: he goes).
Nou, in het Frans hoeft dat heus niet altijd het geval te zijn.
Want: il va pleuvoir wil niet zeggen dat 'hij gaat regenen' maar 'het gaat regenen', bijvoorbeeld.

En quiter le bord is niet het schip willen verlaten maar de kust willen verlaten in het geval van Georges Moustaki - Le Voyage (1984).
Bovendien stond er in les paroles de volgende fout: les eaux profonds en dat had natuurlijk les eaux profondes (vrouwelijk meervoud) moeten zijn.

Dus ook contextueel kom ik verkeerde aannames tegen.
Met andere woorden: een bruikbare engelse vertaling neem ik als basis, als vertrekpunt,
en pas daarna ga ik de juiste engelse termen en constructies zoeken of bedenken die het beste passen bij de brontekst.
En dan het liefst 1 op 1 en zo eenvoudig mogelijk maar nimmer de context geweld aandoen willende.

En soms is er helemaal geen vertaling voorhanden en dan moet ik zelf aan de slag, bijvoorbeeld: Wende Snijders - Ma dernière volonté / Laat me (2008)

Goed, dat gezegd hebbende, op LyricsTranslate vond ik een bruikbare vertaling maar ook daarin heb ik stevig moeten krassen, ziehier:

De vertaling naar het perfide albionees
Het chanson 'Voir un ami pleurer' vertaald naar het Engels.
 
Bien sûr il y a des guerres d'Irlande		For sure, there are wars in Ireland
Et les peuplades sans musique			And the tribes without music
Bien sûr tout ce manque de tendre		For sure, all this lack of tender
Il n'y a plus d'Amérique			And America is no more
Bien sûr l'argent n'a pas d'odeur		For sure, money has no smell
Mais pas d'odeur vous monte au nez		But no smell gets up to your nose
Bien sûr on marche sur les fleurs, mais	For sure, we walk on flowers, but
Mais voir un ami pleurer			But seeing a friend cry

Bien sûr il y a nos défaites			For sure, there are our defeats
Et puis la mort qui est tout au bout		And also death at the very end
Nos corps inclinent déjà la tête		The body is already leaning it's head
Étonnés d'être encore debout			Surprised of still being standing
Bien sûr les femmes infidèles			For sure, the unfaithful women
Et les oiseaux assassinés			And the murdered birds
Bien sûr nos cœurs perdent leurs ailes, mais	For sure, our hearts are losing their wings, but
Mais voir un ami pleurer			But seeing a friend cry

Bien sûr ces villes épuisées			For sure, these exhausted cities
Par ces enfants de cinquante ans		By these fifty year old children
Notre impuissance à les aider			Our impotence to help them
Et nos amours qui ont mal aux dents		And our love affairs with toothache
Bien sûr le temps qui va trop vite		For sure, time goes too fast
Ces métros remplis de noyés			Those trains filled with the drowned 
La vérité qui nous évite, mais			The truth that evades us, but
Mais voir un ami pleurer			But seeing a friend cry

Bien sûr nos miroirs sont intègres		For sure, our mirrors are intact 
Ni le courage d'être juif			Neither the courage to be a jew
Ni l'élégance d'être nègre			Nor the elegance to be a negro
On se croit mèche on n'est que suif		We believe we are the wick but we are just wax
Et tous ces hommes qui sont nos frères		And all these men who are our brothers
Tellement qu'on n'est plus étonnés		So much we are no more surprised
Que par amour ils nous lacèrent, mais		When out of love they lacerate us, but
Mais voir un ami pleurer			But seeing a friend cry
  


Video 2019 Ziehier het filmpje van de tweede generatie met een hoge resolutie.

Bron: Jacques Brel - Voir un ami pleurer (1977) subtitled
* * De film is gepubliceerd op 9 november 2019 * *
RESULTAAT
De 2de generatie video's hebben een HD-resolutie van 1080p, het geluid op 48kHz en 30 FPS
(in een MP4-container met h.264-codecs).
Op die manier zouden ze weer een tiental jaren mee moeten kunnen gaan.

Indeling
De ondertitelde video's van provoqio hebben typisch de volgende opbouw (eng.:format):
Kleurcodering
Afhankelijk van de taal waarin wordt gezongen is de onderbalk gekleurd en voorzien van het taal-vlaggetje.
Markering


JP Sartre en het existentialsme
Filosofie Magazine De existentialisten special
NAWOORD
Jacques Brel heeft ons met Voir un ami pleurer een prachtig lied geschonken.

De tekst is zeer diep qua inzicht in de moderne menselijke 'status quo' oftewel la condition humaine [en dat raakt aan het existentiële (Sartre)] maar geeft tevens blijk van het besef van essenties op het psychologische vlak [en dat raakt aan de Freud-Jung-W.Allen-polka].

Toch meen ik er ook enige weemoedige gnostieke invloed in te kunnen ontwaren,
namelijk bij het gaanderweg verliezen van de vleugels van het hart.
Als onze ziel steeds beurser wordt en ons ziele-kleed steeds meer bevlekt raakt
nadat we rap onze jeugdige onschuld hebben verloren. {4}

Welnu, Jacques Brel is fysiek heengegaan maar zijn geestvonkatoom is nog steeds vlammende ! {5}

We stuntelen wat aan en worstelen allemaal met het leven, jusqu'au bout.


Arnaud Rasing, Nijmegen NL, 25-29 oktober 2019 {6}

REAGEREN
Commentaar is zeer welkom. Gebruik daarvoor bij voorkeur die mogelijkheid bij YouTube, onderaan de video.
Ik kan ook per email worden bereikt (provoqio at gmail dot com).
Echter, als ik hate-mail of huwelijksaanzoeken tegenkom dan worden die direct vernietigd respectievelijk verscheurd.

Brel in actie op het podium
Brel spuugde met fenomenale gestes zijn teksten de zaal in
BRONNEN
VERWIJZINGEN

DANKBETUIGING

AR Fort 2008
Foto door Bernard
NOTEN
  1. Ten tijde werden wij door de gemeente Lingewaard bedreigd met uitzetting en op het fort heerste totale paranoia midzomer 2008:
    ook ik kon toen niet goed nadenken dus ietwat abuis. Een tweede totale confrontatie hing in de lucht. Zie: FP_tegenmaatregelen
  2. Brels film L'emmerdeur (ned.: De vervelende man) met Lino Ventura vond ik zeer grappig.
    Onbegrijpelijk dat het geen succes is geworden want met veel absurdistische franco-belgo-humor.
  3. Ondergetekende was in 2013 noodgedwongen even op doorreis in Parijs en hij zag er tegen op:
    vanuit Les Sables d'Olonne met de TGV in Parijs Montparnasse aankomen en dan vervolgens met de metro
    naar Le Gare du Nord en vervolgens met de Thalys naar Amsterdam.
    Hetgeen een ontluisterende ervaring was door de chaotische drukte in het metrostelsel die echter nog net geen 3 kwartier duurde.
    Maar het wordt toch echt verschrikkelijk als je dagelijks met de metro in Parijs moet reizen.
    Reisverslag fietstocht 2013: deel 1, Nijmegen-Nevers(F) (via Wallonië)
    (In mijn jeugd ging ik vaak alleen met de trein naar LSdO, dus altijd via Parijs met z'n metro's: ik vond het altijd stresserend.)
  4. Graag wil ik naar aanleiding van 'de waarheid die ons ontsnapt' toch even verwijzen naar de Allegorie van de Grot (Plato).
  5. Het geestvonkatoom is een kernbegrip afkomstig van het Lectorum Rosicrucianum te Haarlem.
  6. De schrijver van deze pagina kàn en wìl niet in de voetsporen treden van de Nederlandse dichter, schrijver en vertaler Ernst Rudolf van Altena.
    De productieve ERvA stond vooral bekend als vertaler van 'chansons' van Jacques Brel en was zijn begunsteling. Zie Wiki: Ernst van Altena.
    Toch is het goed om hem hier even eervol te vermelden.


Toegift

Bron: Ange - Ces gens-là (1977) soustitré
De franse symfonische rockgroep Ange eert Brel met diens Ces gens-là uit 1966.
Toegift
In het kader van deze hommage aan Jacques Brel, nu de bijdrage van Ange. Deze engelse tekst staat er als beschrijving bij om niet-francophonen behulpzaam te zijn.
YouTube description
The french symphonic rock group Ange pays tribute to 'the great bluesman' Jacques Brel.

This song is a live registration of Ange's concert in Paris (1977).

The lyrics contain many expressions in " l'argot ", french slang.

BREL
Brel wrote the lyrics in 1966 and he described therein - with devastating precision - the creepy and suffocating environment he had to deal with back home. Not as such in relation to his own family-Brel, no, he is referring to the industrial family-Vanneste. Brel's father and Armand Vanneste were partners in a joint enterprise. So Brel could not entirely evade his step-brother Armand.

Nonetheless, Brel proved once again to be an excellent 'agent provocateur'. And, oh, he could really provoke. Pinpointing to the Wallonian and Flamish quarrels, for example. He called himself a 'francophone flaming': in short, a 'belgicist pur sang'.

Though being a catholic, Brel did not practise. That was also irritant to some of the catholic institutions back then.

Even in the Belgian parliament questions were raised about his cultural endeavours.

Still, decades after his far-too-early-death, he is being regarded as a 'Great Belgian' by both lingual sides.

Ange - Dignité
Als Ange bevalt dan heb ik nog wel iets: van hetzelfde concert het nummer Dignité.
Let wel, het is een stuk symfonische rock van 16 min.
Mais, putain, comme c'est belle, cette musique !